3-1-10 ) اندازه گیری صفات ژنوتیپ های ماده:102
3-1-10-1 )اندازه گیری میزان فلورسنس کلروفیل:102
3-1-11) اندازه گیری صفات کمی وکیفی مربوط به خوشه :103
3-1-12 )اندازه گیری صفات کمی وکیفی مربوط به میوه:103
روش تجزیه تحلیل داده ها:104
فصل 4105
نتایج و بحث105
4-نتایج:106
4-1-ژنوتیپ های نر106
4-1-1-نتایج ارزیابی صفات گلدهی106
4-1-1-3-نتایج ارزیابی همپوشانی ژنوتیپهای انتخابی با 9رقم تجاری107
4-1-1-5-نتایج بررسی اثر ژنوتیپ بر جوانه زنی دانه گرده109
4-1-1-6-نتایج بررسی اثر ژنوتیپ بر قوه نامیه دانه گرده110
4-1-2-اثر ژنوتیپ های مختلف بر روی سطح برگ112
4-1-3-نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی طول محور گل آذین در ژنوتیپ های نر113
4-1-4-نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی طول شاخه سال جاری در ژنوتیپ های نر114
4-1-5- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی طول جوانه گل در ژنوتیپ های نر115
4-1-6- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های مختلف برروی قطر جوانه گل در ژنوتیپ های نر116
4-1-7- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی فلورسنس حداقل(FO) در ژنوتیپ های نر117
4-1-8- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی فلورسنس متغیر(FV) در ژنوتیپ های نر118
4-1-9- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی میزان فلورسنس ماکزیمم(FM) در ژنوتیپ های نر119
4-1-10- نتایج بررسی نسبت فلور سنس متغیر به ماکزیمم(FM/FV) در ژنوتیپ های نر120
4-1-11- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی میزان سرعت فتوسنتز در ژنوتیپ های نر122
4-1-12- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی میزان تعرق در ژنوتیپ های نر123
4-1-13- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی دمای برگ در ژنوتیپ های نر124
4-1-14- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی میزان کلروفیلA در ژنوتیپ های نر125
4-1-15- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی میزان کلروفیلB در ژنوتیپ های نر126
4-1-16- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی میزان کلروفیل کل در ژنوتیپ های نر127
4-2- نتایج آنالیز صفات کمی وکیفی 20 ژنوتیپ ماده129
4-2-1-نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی سطح برگ در ژنوتیپ های ماده129
4-2-2-نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی طول شاخه سال جاری در ژنوتیپ های ماده130
4-2-3- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی فلورسنس حداقل(FO) در ژنوتیپ های ماده131
4-2-4- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ بر میزان فلورسنس ماکزیمم(FM) در ژنوتیپ های ماده132
4-2-5- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی فلورسنس متغیر(FV) در ژنوتیپ های نر133
4-2-6- نتایج بررسی نسبت فلور سنس متغیر به ماکزیمم(M/FV) در ژنوتیپ های ماده134
4-2- 7نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی میزان سرعت فتوسنتز در ژنوتیپ های ماده136
4-2-8- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ برروی میزان تعرق در ژنوتیپ های ماده مختلف137
4-2-9- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی دمای برگ138
4-2-10- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی درصد پوکی میوه پسته139
4-2-11- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی وزن خشک میوه پسته140
4-2-12- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی مقدار انس میوه پسته142
4-2-13- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی درصدخندانی میوه پسته143
4-2-14- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی وزن پوست تر میوه پسته145
4-2-15- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی وزن تر100عدد میوه پسته146
4-2-15- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی شکاف نا منظم میوه پسته147
4-2-15- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف بر زود خندانی( شکاف منظم میوه )پسته148
4-2-16- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی طول خوشه پسته150
4-2-17- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی عرض خوشه پسته پسته151
4-2-18- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی قطر دم خوشه پسته152
4-2-19- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی تعداد پسته در خوشه153
4-2-20- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی تعداد انشعابات اولیه خوشه پسته154
-2-20- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی تعداد انشعابات ثانویه خوشه پسته155
4-2-21- نتایج بررسی اثر ژنوتیپ های ماده مختلف برروی وزن خوشه پسته156
نتیجه گیری کلی:160
توصیه ها:166
پیشنهادات:167
منابع:169
فهرست نمودارها
نمودار (2-1): سطح زیر کشت پسته در جهان از سال 1990-200429
نمودار(2-3): توزیع میزان تولید پسته استان‌ها نسبت به کل کشورسال 138731
نمودار شماره4- 1 بررسی اثر ژنوتیپ بر روی جوانه زنی دانه گرده109
نمودار شماره4- 2 بررسی اثر ژنوتیپ بر روی درصد قوه نامیه دانه گرده ژنوتیپهای مختلف111
نمودار شماره4-3-اثر ژنوتیپ بر روی سطح برگ113
نمودار شماره4-4-اثر ژنوتیپ بر روی طول محور گل آذین114
نمودار شماره4-5-اثر ژنوتیپ بر طول طول شاخه سال جاری115
نمودار شماره4-6-اثر ژنوتیپ بر روی طول جوانه گل116
نمودار شماره4-7-اثر ژنوتیپ های مختلف بر قطر جوانه گل117
نمودار شماره4-8-اثر ژنوتیپ های مختلف بر فلورسنس حداقل(FO)118
نمودار شماره4-9-اثر ژنوتیپ های مختلف بر فلورسنس متغیر(FV)119
نمودار شماره4-10-اثر ژنوتیپ های مختلف بر فلورسنس ماکزیمم(FM)120
نمودار شماره4-11-اثر ژنوتیپ برنسبت فلور سنس متغیر به ماکزیمم (FM/FV)121
نمودار شماره4-12-اثر ژنوتیپ های مختلف برروی میزان سرعت فتوسنتز123
نمودار شماره4-13-اثر ژنوتیپ های مختلف برروی میزان سرعت تعرق124
نمودار شماره4-14-اثر ژنوتیپ های مختلف برروی میزان دمای برگ125
نمودار شماره4-15-اثر ژنوتیپ های مختلف برروی میزان کلروفیلA126
نمودار شماره4-16-اثر ژنوتیپ های مختلف برروی میزان کلروفیلB127
نمودار شماره4-17-اثر ژنوتیپ های مختلف برروی میزان کلروفیل کل128
نمودار شماره4-2-1-اثر ژنوتیپ بر شاخص سطح برگ در ژنوتیپ های مختلف129
نمودار شماره4-2-2-اثر ژنوتیپ بر طول شاخه سال جاری130
نمودار شماره4-2-3-اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی بر فلورسنس حداقل(FO)131
نمودار شماره4-2-4اثر ژنوتیپ های مختلف ماده بر فلورسنس ماکزیمم(FM)132
نمودار شماره4-2-5-اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برمیزان فلورسنس متغیر(FV)133
نمودار شماره4-2-6-اثر ژنوتیپ برنسبت فلور سنس متغیر به ماکزیمم (FV/M)135
نمودار شماره4-2-7،اثر ژنوتیپ های مختلف بر میزان سرعت فتوسنتزدر ژنوتیپ های ماده136
نمودار شماره4-2-8اثر ژنوتیپ های مختلف ماده برروی میزان سرعت تعرق137
نمودار شماره4-2-9،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی میزان دمای برگ138
نمودار شماره4-2-10،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی درصد پوکی140
نمودار شماره4-2-11،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی وزن خشک141
نمودار شماره4-2-12،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی مقدار انس پسته143
نمودار شماره4-2-13،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی درصد خندانی145
نمودار شماره4-2-14،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی وزن پوست تر میوه146
نمودار شماره4-2-15،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی وزن تر100 میوه147
نمودار شماره4-2-15،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی شکاف نا منظم میوه پسته148
نمودار شماره4-2-15،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده برزودخندانی ( شکاف منظم میوه )پسته150
نمودار شماره4-2-16،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی طول خوشه پسته151
نمودار شماره4-2-17،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی عرض خوشه پسته152
نمودار شماره4-2-18،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی قطر دم خوشه پسته153
نمودار شماره4-2-19،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده برروی تعداد پسته در خوشه154

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نمودار شماره4-2-20،اثر ژنوتیپ های ماده انتخابی برروی تعداد انشعابات اولیه خوشه پسته155
نمودار شماره4-2-20،اثر ژنوتیپ های ماده برروی تعداد انشعابات ثانویه خوشه پسته156
نمودار شماره4-2-21،اثر ژنوتیپ های مختلف ماده انتخابی برروی وزن خوشه پسته157
فهرست جداول
جدول(2-1): سطح زیر کشت پسته در ایران و 9 کشور عمده تولیدکننده در سالهای 2003-1990( واحد : هزار هکتار)28
جدول(2-2): مقایسه ارزش غذایی پسته با سایر خشکبار32
جدول شماره 14-1-1نتایج ارزیابی تاریخ گلدهی106
جدول شماره 4-1- 2-ارزیابی طول دوره گلدهی107
جدول شماره 4 -1-3 ارزیابی همپوشانی ژنوتیپهای انتخابی با 9رقم تجاری108
جدول4-1- 4 -تجزیه واریانس صفات کمی و کیفی ژنوتیپهای نر158
جدول4-2- 1 تجزیه واریانس صفات کمی و کیفی ژنوتیپهای ماده159
ادامه جدول4-2- 2 تجزیه واریانس صفات کمی و کیفی ژنوتیپهای ماده159
جدول شماره4-1-5 نتایج صفات کمی وکیفی مربوط به گلدهی161
جدول شماره4-1-6، نتایج صفات کمی وکیفی مربوط به فلورسنس و فتوسنتز وبرگ وشاخه درژنوتیپ های نر162
جدول شماره4-2-3 نتایج صفات کمی وکیفی مربوط به فلورسنس و فتوسنتز وبرگ وشاخه ماده163
جدول شماره4-2-4 نتایج صفات کمی وکیفی مربوط به میوه ژنوتیپ های ماده164
جدول شماره4-2-5 نتایج صفات کمی وکیفی مربوط به خوشه ژنوتیپ های ماده165
فهرست اشکال
شکل(2-1): نقشه پراکندگی کشت درخت پسته در دنیا27
شکل(2-2): برخی از ارقام مهم پسته ( اقتباس HTTP://WWW.NAHALPISTACHIO.COM)33
شکل(2-3): موقعیت جغرافیایی شهرستان دامغان و حومه (بی نام، 1384).40
شکل (3-1 ) – کولیس98
شکل( 3-2 ): اندازه گیری طول محور گل آذین98
شکل (3-3): اندازه گیری طول شاخه سال جاری99
شکل (3-4) : دستگاه کلروفیل فلرومتر101
شکل (3-5) : دستگاه فتوسنتز آنالایزر101
شکل (3-6): اندازه گیری صفات کمی وکیفی میوه103
شکل شماره4-1-1- دانه گرده در زیر میکروسکوپ پس از رنگ آمیزی111
پیشکش به پدر و مادر عزیزم
آنان که صادقانه از آسایش خود صرفنظر کرده تا آرامش خانه را تأمین و محیطی مناسب برای من فراهم آورند.
تقدیم به همسر و فرزندانم
که با تشویق های به جای خود همواره باعث دلگرمی و پیشرفت این حقیر بودند
تشکر و قدردانی
خدای را شاکرم که توفیق الهی رفیق شد تا بتوانم در سایه فضل و توجه او که همواره در طول زندگی دستگیرم بوده و نیز همدلی و همراهی بعضی از یاران و اساتید محترم این تحقیق را با تمام کاستی های آن به اتمام رسانده و موفق به طی مقطع تحصیلی دیگرم شود. پس بر خود فرض می دانم که از تمام عزیزانی که در این مسیر راهنمائیشان چراغی فرا راهم بوده است صمیمانه تقدیر و تشکر نمایم هرچند که زبان قاصر است و نمی تواند حق مطلب را آنگونه که سزاوار ایشان است ادا کند.
قدر استاد نکو دانستن حیف استاد به من یاد نداد
از استاد محترم راهنما آقای دکتر افشاری به خاطر راهنمایی های بی دریغش صادقانه سپاسگزارم.
از استاد مشاور آقای دکتر حکم آبادی رایزنی های ایشان چراغ ذهنم را روشن روشن نمود صمیمانه سپاسگزارم.
از دست اندرکاران مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان (شاهرود) و ایستگاه تحقیقات پسته به ویژه جناب آقای مهندس محمدی مقدم، مهندس راد و مهندس رضی آبادی که در این راه از هیچ گونه مساعدتی فروگذار نکردند بسیار سپاسگزارم.
در پایان از تمامی عزیزانی که در تهیه این اثر مرا صادقانه یاری داده اند و خانواده عزیزم صمیمانه قدردانی می نمایم.
علی اکبر عوض آبادیان
“همتم بدرقه راه کن ای طایر قدس
که دراز است رهِ مقصد و من نو سفرم”
چکیده
پسته یکی از مهمترین اقلام باغی کشور و از عمده ترین محصولات صادراتی غیر نفتی می باشد. شهرستان دامغان یکی از شهرستانهای استان سمنان به عنوان از مناطق مستعد پسته کاری کشور محسوب می شود. این تحقیق در ایستگاه تحقیقات پسته دامغان در سالهای 93-92به منظور بررسی صفات کمی وکیفی ژنوتیپ های پسته انجام گردید. برای انجام این آزمایش تعداد20 ژنوتیپ نر و20 ژنوتیپ ماده از بین درختان کلکسیون پایه مادری (بذری) وکلکسیون تلقیح کنندگان پسته انتخاب گردیدو در ژنوتیپهای نر کلیه صفات گلدهی،زمان ،طول دوره گلدهی ، همپوشانی با ارقام ماده ابعاد جوانه گل، طول محور گل آذین، درصد جوانه زنی و قوه نامیه ژنوتیپهابا تست IKI ،سطح برگ ،طول شاخه . میزان فلورسنس کلروفیل میزان فتوسنتز، دمای برگ، ، میزان و شدت تعرق ، کلروفیل ، اندازه گیری شد.در ژنوتیپهای ماده صفات سطح برگ ،طول شاخه . میزان فلورسنس کلروفیل میزان فتوسنتز، دمای برگ، ، میزان و شدت تعرق ، صفات کمی وکیفی مربوط به خوشه و میوه اندازه گیری شد. مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد با توجه به تجزیه واریانس داده ها وآزمون دانکن در ژنوتیپ های نرکلیه صفات معنی دار بود.در ژنوتیپ های ماده در اکثر صفات معنی دار گردید. با توجه به نتایج بدست آمده در ژنوتیپ های نردر صفات گلدهی وهمپوشانی ژنوتیپ های شما 14و19و صفات مر فولوژیک گل وکلروفیل برگ ژنوتیپ شماره 7 و میزان فلورسنس کلروفیل ژنوتیپ شماره 9 وصفات فتوسنتزی ژنوتیپ شماره1 بعنوان ژنوتیپ های مطلوب شنا سایی وثبت گردید. و در ژنوتیپ های ماده در میزان فلورسنس کلروفیل ژنوتیپ شماره 17 وصفات فتوسنتزی و صفات مربوط به خوشه وعملکرد ژنوتیپ شماره6 ودر صفات میوه وزن خشک و انس بهترین عملکرد ژنوتیپ شماره 17ومیزان خندانی ژنوتیپ شماره 2 بعنوان ژنوتیپ های مطلوب شنا سایی وثبت گردید. که میتوان باتحقیقات بیشتر بعنوان رقم معرفی نمود.
واژهای کلیدی: پسته، ژنوتیپ،صفات،فلورسنس کلروفیل،فتوسنتز،جوانه زنی،قوه نامیه، تست IKI
مقدمه:
اهمیت اقتصادی پسته معروف به طلای سبز، بر هیچ کس پوشیده نیست. پسته به عنوان یک محصول استراتژیک جایگاه خاصی در بین تولیدات کشاورزی ایران دارد. این محصول بخش عمده ای از صادرات غیر نفتی در حدود 55 درصد از تولید و بیش از 60 درصد از صادرات جهانی را به خود اختصاص داده است. در آمد ارزی حاصل از صادرت پسته در ایران به بیش از 1000 میلیون دلار میرسد. عدم تلقیح به موقع ارقام مختلف پسته وعدم هم پوشانی گلهای نر وماده پسته به علت نبود رقم مناسب بامنطقه جغرافیایی ونیز معرفی تعداد انگشت شماری ازارقام تجاری ما را به این فکر وامیدارد که با بررسی ژنوتیپ های مختلف که درطبیعت بصورت بذری وجود داردژنوتیپ های مناسب آن منطقه را بیابیم و با عملیات بهنژادی واصلاح و معرفی آن گامی هر چند کوچک در جهت پیش برد اهداف تحقیقات و سند راهبردی پسته برداریم و امیدواریم این بزرگترین محصول صادراتی کشور همچنان در بازار های خارجی بی رقیب باقی بماند.
انتخاب ارقام و پایه های مناسب برای هر منطقه از جمله عواملی است که بر روی میزان تولید و کیفیت محصول تولیدی موثر می باشد و این مسئله می تواند اقتصادی بودن یا غیراقتصادی بودن کشت و تولید پسته را در یک منطقه توجیه نماید. بنابراین بایستی در هر منطقه بر اساس شرایط آب و هوایی موجود همچون میزان درجه حرارت در فصل رشد، احتمال بروز سرمای بهاره و پاییزه، میزان بارندگی و … رقم مناسب را انتخاب و توسعه داد.
ارقام تجاری موجود بطور تصادفی در اثر تفرقه صفات ناشی از کشت بذری بوجود آمده اند . با توجه به هتروزیگوتی شدید پسته، نتایج حاصل از کشت بذور مختلف حتی یک درخت دارای صفات و خصوصیات بسیار متفاوتی هستند. بنابراین با توجه بذری بودن باغات قدیمی پسته، سابقه و قدمت کاشت پسته در ایران، بسیار متنوع ارقام و فنوتیپهای موجود پسته ایران درجهان بی نظیر است . ارقام پسته تجاری موجود در ایران بدون کار اصلاحی ایجاد شده اند و توسط باغداران علاقه مند، در سطح محدودی از تنوع ژنتیکی انتخاب و تکثیر شده اند. مسلم است در صورت بررسی و شناسایی ارقام و فنوتیپها پتانسیل افزایش تولید پسته از لحاظ خصوصیات کمی و کیفی بر تر نسبت به ارقام موجود وجود دارد
ارقام عمده تجارتی پسته دارای عیوبی نظیر حساسیت به خطر سرمازدگی (رقم کله قوچی ) ، کم بودن کمیت و کیفیت پسته (اوحدی)، دیر گلی، عدم تلقیح کافی، خطر گرمازدگی در زمان گلدهی و عدم تامین نیاز سرمایی (اکبری)، سال آوری شدید و آلودگی به افلاتوکسین (احمد آقایی) می باشند .بنابراین هر ساله قسمتی از محصول در اثر خصوصیات فنولوژیکی و فیزیولوژیکی این ارقام و نیز عدم مطابقت کامل با شرایط اقلیمی از بین می رود.
در مناطق پسته کاری استان سمنان خصوصا دامغان با سطح زیر کشت باغ بر 14000 هکتاربزرگترین محصول باغبانی استان محسوب می شودکه به توجه بیشتری از طرف بخصوص دانشگاهیان نیاز دارد. همچنین برداشت های غلط روستائیان بعلت ضعف واز هم گسیختگی زنجیره تحقیق آموزش وترویج ما را برآن داشت که دراین تحقیق با بررسی صفات کمی وکیفی 20 ژنوتیپ گرده زا 20 ژنوتیپ ماده که در باغ کلکسیون ایستگاه تحقیقات پسته دامغان انتخاب و مورد بررسی قرار می دهیم وشاخص های مختلف از جمله شروع واتمام گلدهی طول دوره گلدهی درصد جوانه زنی در روز های مختلف وصفات دیگر مورد بررسی قرار می گیرد تاارقام مناسب وجدیدی برای کاشت درمناطق پسته کاری شناساییو و معرفی گردد. تنکی خوشه های پسته و عدم دانه بندی مناسب پسته در مناطق پسته کاری دامغان به علت عدم تلقیح وتلقیح نا مناسب و وجود تعداد انگشت شماری فنوتیپ های ماده تجاری و عدم تناسب آنها با شرایط تنش های محیطی وکمبود آب از اساسی ترین مشکلات این منطقه می باشد. یک از فرضیه بر این است که می توان با انجام عملیات بهنژادی ومعرفی رقم جدید بر میزان عملکرد پسته تاثیر گذاشت. حدود 50 ژنوتیپ نر و 750 ژنوتیپ ماده بذری در کلکسیون ایستگاه تحقیقات پسته وجود دارد که تا کنون تحقیق جامعی بر روی این موضوع انجام نشده است که در این تحقیق به این مهم پرداخته می شود.
1-1-کلیاتی در مورد درخت پسته :
2-1-1- تاریخچه درخت پسته :
درخت پسته اهلی1 متعلق به خانواده سماق2 است. گیاهان متعلق به این خانواده دارای حدود 75 جنس و 600 گونه هستند که اکثـرا در نواحـی گرمسیری و نیمهگرمسیری جهان پراکـندهاند. واژه pistaیا همان پسته، از ریشه کلمه فارسی پسته pista یا psta و اصطلاح لاتین Pistacia نیز از آن مشتق شده است (سمیع و همکاران،1384). شاید قدیمی ترین سند درباره پیشینه تاریخی کشت پسته در ایران را بتوان در سفرنامه هرودت تاریخدان نامی یونان یافت که درباره تولید پسته و جایگاه آن در ایران مطالبی را نوشته است (محمدخانی، 1376). محل اصلی رویش این گیاه، شمال شرق ایران در منطقهای بین مرزهای ایران، ترکمنستان و افغانستان میباشد که بعدا به مناطق مدیترانه، اروپا و سایر نقاط جهان منتقل شده است. در عین حال در فلور کشورهای حوزه مدیترانه خاستگاه اصلی پسته مناطق آسیای صغیر و قفقاز ذکر شده است. سابقه کشت و کار این محصول در ایران مربوط به 4-3 هزار سال قبل است و در شهرهای دامغان و قزوین پیشینهای طولانی دارد، ولی در مناطق کرمان، اصفهان و یزد سابقه کشت و کار آن بصورت باغداری به 250 سال قبل میرسد( شیبانی و همکاران، 1374).
2-1-2- ویژگیهای گیاهشناسی و گونههای مهم پسته :
واژه “پستاسیا”، از نام فارسی آن یعنی پسته یا پیسته گرفته شدهاست. درخت پسته اهلی
گیاهی نیمهگرمسیری متعلق به تیره سماق یا تیره پسته، از دولپهایها و جداگلبرگان است.
این جنس دارای 11 گونه است که برخی از گونهها، دارای ترشحاتی مانند تربانتین یا سقز میباشند. سایر گونههای این جنس عبارتند از :P. atlantica ,P .khinjuk ,P. mutica ,P. tereintus ,P. chinensis ,P.texan P. lentiscus , P. mexicana ,P. integerrima . این گیاهان دوپایه، خزان کننده (گونههای موجود در ایران)، به بلندی 5-2 متر(بلندی درختان پیر تا 10 متر هم میرسد)، دارای برگهای مرکب،5-3 برگچهای و بدون گوشوارک میباشد. بیشتر گونههای جنس پسته، درختان وحشی و خودروی است که در برابر خشکی پایدارند. از یازده گونه پسته گزارش شده در دنیا سه گونه وحشیP. khinjuk (چاتلانقوش یا کسور یا گلخونک یا خنجوک) و P. mutica L. (بَنه) و P. atlantica در ایران وجود دارد. گیاهان تیره Anacardiaceae بهصورت درخت یا درختچه دارای برگهای ساده و یا مرکب هستند. گلهای آنها منظم و گلهای نر و ماده روی دو پایه قرار دارند. گیاهان این تیره دارای 75 جنس و 600 گونه است که بیشتر در مناطق بین استوایی تا معتدله پراکنده است (ابریشمی، 1373). پسته تنها جنس قابل کشت و کار میباشد که میوه خوردنی تجارتی تولید میکند. هر برگ یک جوانه جانبی را در بر میگیرد و بیشتر جوانههای جانبی به گلآذین اولیه تبدیل میشوند که در سال نخست در داخل جوانه تشکیل میشود و در سال بعد خوشههای پسته را تولید میکنند. بنابراین خوشههای پسته به صورت جانبی بر روی شاخه یکساله پدیدار میشوند(محمدخانی، 1376 و هادی راد، 1374).
از نظر گیاهشناسی، میوه پسته در ردیف میوه های شفت گروهبندی میشود. میوههای شفت متشکل از 3 قسمت بستر شامل :بستر برونبر خارجی3، بستر میانبر گوشتی4 و بستر درونبر سخت5 هستند که درونبر، هسته را میپوشاند. تفاوت میوههای شفت، در بخش خوراکی آنها است. در پسته و بادام، هسته (مغز) مصرف خوراکی دارد، درحالیکه سایر میوههای شفت مانند زردآلو و هلو، هسته سخت دارند و میانبر گوشتی بخش خوراکی میوه است. میوه در زمان نارس بودن سبزرنگ و سپس بهرنگ کرم در میآید. اندوکارپ در هنگام رسیدن میـوه از نوک بهصورت طولی شکافــته میشود(محمدخانی، 1376).
2-1-3- گونههای جنس پسته :
جنس پسته دارای 11 گونه است (ابریشمی، 1373). مشخصات اصلی در تفکیک و شناسایی گونهها، شامل : خصوصیات برگ مثل وجود یا عدم وجود بال در قاعده برگ6، متناوب بودن، شانهای بودن، خزان کننده یا همیشه سبز بودن در درجه اول و خصوصیات میوه و گل در درجه دوم اهمیت میباشد. نامگذاری گونههای پسته دارای تنوع زیادی بوده و شرح کاملی از گونهها و صفات اساسی و کلی در تفکیک و شناسایی آنها بطور یکجا منتشر نشده است و اطلاعات موجود فقط بر اساس فلور کشورهای مختلف میباشد، بنابراین احتمال این وجود دارد که گیاهشناسان مختلف، گونههای یکسانی را تحت اسامی متفاوتی انتشار داده باشند و یا بالعکس. درهرحال گونهها و یا هیبریدهای این جنس به دو دسته کلی که شامل گونه‌های اهلی و گونههای وحشی است، تقسیم میشوند.
در ایران جامعه جنگلهای پسته اهلی در منطقه سرخس (شمال شرق خراسان)، جنوبغربی ترکمنستان تا شمالغرب مرز افغانستان در مساحتی بالغ بر 12000 هکتار وجود دارند. این جامعه معمولا خالص بوده و کمتر گونههای دیگری در آن وجود دارد. چیزی که هماکنون بهعنوان پسته خوراکی وجود دارد شامل انواع رقمها و واریتههاست و بر اساس فرم و شکل میوه به دو دسته کلی کشیده و بلند (بادامی) و گرد و کروی (فندقی) تقسیم میشوند. نوع پسته سرخس که از لحاظ شکل و اندازه کوچکتر است چیزی حد واسط دو نوع قبلی است ( شیبانی و همکاران، 1374).
2-1-4- نیازهای آب و هوایی پسته :
جایگاه اقلیمی مناسب رشد پسته تابستانهای گرم، طولانی و خشک و زمستانهای نسبتاً سرد است. تابستان خنک و بالا بودن رطوبت نسبی هوا در فصل رشد پسته برای رسیدن مغز پسته مناسب نیست و بههمین دلیل کاشت پسته در چنین مکانهایی پیشنهاد نمیشود. پسته در سرمای زمستانه تا C°20- بهخوبی پایدار است ولی به سرمای بهاره حساس میباشد. البته مقاومت پایهها و ارقام مختلف با هم متفاوت می باشد. سرمای بهاره سبب سرمازدگی و از بین رفتن گلها و قسمتهای تازه روئیده می شود. افزون بر این، درخت پسته نیاز به سرمای کافی در زمستان دارد تا جوانههای آن از حالت رکود و خواب فیزیولوژیک خارج شوند. میزان نیاز سرمایی بسته به ارقام مختلف پسته متفاوت است. برای نمونه، رقم کرمان در کالیفرنیا به 1000 ساعت سرمای زیر C°7 نیاز دارد (شیبانی و همکاران، 1374). اگر نیاز سرمایی پسته تأمین نشود باز شدن جوانههای گل و برگ در بهار به تاخیر افتاده و ناهماهنگ خواهد شد. در ایران به سبب اینکه پسته در بلندی 700 تا 3000 متر از سطح دریا کشت میشود نیاز سرماییاش در بیشتر نواحی برآورده میشود (شیبانی و همکاران، 1374 و محمدخانی، 1376).
در برخی از نواحی بهدلیل عدم تأمین نیاز سرمایی پسته (زیر 700 ساعت) میتوان از برخی مواد مثل روغن ولک (7%) و دورمکس (4%) هم استفاده کرد (Rahimi and Asghari, 2004). همچنین در مناطق با سرمازدگی دیررس بهاره میتوان از موادی چون پاکلوبوترازول (PBZ) در اردیبهشت به میزان 5/0 تا 75/0 گرم ماده مؤثر بهصورت تیمار خاکی در سایهانداز هر درخت برای تنظیم گلدهی رقم اوحدی و تأخیر در گلدهی استفاده کرد.(جوانشاه و همکاران، 1379). پسته گیاهی پایدار به خشکی و شوری آب و خاک است (سمیع و همکاران، 1384).
2-1- 5- سطح زیر کشت
2-1- 5-1-کشت و تولید پسته در دنیا
هماکنون کاشت و پرورش درختان پسته در مناطق مختلف جهان گسترش دارد(شکل2-1). در قاره آسیا بجز مناطق رویش طبیعی، درختان پسته در کشورهای سوریه، ترکیه، اردن، قبرس، لبنان، فلسطین، یمن و چین پرورش مییابد. در قاره اروپا کشورهای ایتالیا و یونان، و در قاره آفریقا کشورهای تونس و مغرب و در قاره آمریکا، در ایالات متحده درختان پسته کشت میشود(ابریشمی، 1373). براساس آخرین اطلاعات سازمان خواروبار و کشاورزی جهانی 7(FAO) سطح زیر کشت پسته در جهان متغیر بوده و اغلب سیر صعودی داشته است. از سال 1990 تا 2003 در یک دوره سیزده ساله سطح زیر کشت پسته جهان متغیر بوده است (جدول 2-1). در این دوره کمترین میزان سطح زیر کشت با 275 هزار هکتار مربوط به سال 1990 و بیشترین آن با 440 هزار هکتار مربوط به سال 2002 بوده است که رشدی برابر با 37 درصد نسبت به آغاز دوره مورد بررسی داشته است (نمودار2-1). این سازمان در سال 2007 میزان تولید جهانی پسته را 521921 تن گزارش کرده که از این مقدار 230 هزار تن بالغ بر 44 درصد از ایران و بقیه مربوط به کشورهای آمریکا، ترکیه، سوریه، چین و یونان که جمعاً 7/97 درصد تولید جهان را داشته و سطح زیر کشت پسته در دنیا، 526591 هکتار و متوسط عملکرد در دنیا، 990 کیلو گرم در هکتار گزارش شده است (FAO, 2007).
شکل2-1- نقشه پراکندگی کشت درخت پسته در دنیا
جدول(2-1): سطح زیر کشت پسته در ایران و 9 کشور عمده تولیدکننده در سالهای 2003-1990( واحد : هزار هکتار)
کشور سال19901991199219931994199519961997199819992000200120022003ایران154161171201206218231247259256274280295285آمریکا2122222323242626272930313335ترکیه2930313233343436373736364040سوریه1417211314151818201918182020چین1616161616161617171512151515یونان33445455555555ایتالیا33333344333333افغانستان22222222222222تونس2733363838353228262421212323سهم ایران در جهان56/055/055/059/060/061/062/064/064/065/067/067/067/066/0

نمودار (2-1): سطح زیر کشت پسته در جهان از سال 1990-2004
2-1- 5-2- سطح زیر کشت و تولید در ایران :
درخت پسته در ایران در گسترهای با عرض جغرافیایی 28 تا 38 درجه و ارتفاع 1200 تا 1600 متر از سطح دریا قابل کشت است. با توجه به آمارنامه سال 1387وزارت جهاد کشاورزی، سطح زیر کشت نهال و درختان بارور حدود 431 هزار هکتار در حوزه عمل 25 سازمان جهاد کشاورزی بوده که 88 درصد آن درختان بارور و 12 درصد بقیه نهال بوده است. استان کرمان با6/73 درصد سطح بارور پسته کشور مقام اول را دارا است و چهار استان یزد، خراسان رضوی، فارس و سمنان به ترتیب با 4/8، 1/6، 8/2 و 4/2 درصد مقام‌های دوم تا پنجم بارور را به خود اختصاص داده‌اند. پنج استان مزبور جمعاً 3/93 درصد سطح بارور پسته کشور و سایر استان‌های پسته‌کار 7/6 درصد سهم در سطح بارور این محصول را داشته‌اند (نمودار2-2). بر این اساس میزان تولید پسته کشور حدود 192 هزار تن میباشد که استان کرمان با 5/46 درصد جایگاه نخست و استانهای سمنان، خراسان رضوی، یزد، سیستان و بلوچستان و تهران بهترتیب با 8/14، 2/12، 6/9، 4/3و 3/3 درصد سهم در تولید این محصول مقام‌های دوم تا ششم را به خود اختصاص داد‌ه‌اند (نمودار2-3). عملکرد پسته آبی در ایران حدود 507 کیلوگرم و پسته دیم 9/158 کیلوگرم در هکتار میباشد. بیشترین عملکرد پسته آبی با 2/3141 کیلوگرم متعلق به استان سمنان و کمترین آن با 1/276 کیلوگرم در هکتار به استان لرستان تعلق دارد. پسته بارور دیم فقط در استان خراسان رضوی کشت شده است(بی نام، 1387، الف).

نمودار(2-2): توزیع سطح بارور پسته استان‌ها نسبت به کل کشور سال 1387
نمودار(2-3): توزیع میزان تولید پسته استان‌ها نسبت به کل کشورسال 1387
2-1- 6- ارزش غذایی :
دانش امروز برتریهای پسته را از پارهای جهات بر بسیاری از خوراکیهای با انرژی و مناسب از جمله خاویار، میگو، گوشت قرمز و سفید، تخم مرغ، انواع حبوبات، کنجد، نارگیل، انجیر، کشمش، گردو، فندق، بادام، بادام زمینی به اثبات رسانیده است (تاج آبادی، 1376). در بسیاری از نوشتههای علمی، از پسته به عنوان خوراکی خونساز یاد شده است. پسته میزان زیادی آهن قابل جذب برای خون دارد. افزون بر این، مغز پسته بهسبب داشتن رنگ سبز و مزه مناسب در انواع خوراکیها و شیرینیها بکار میرود. ترکیب مغز پسته بر اساس نوع رقم، مرحله رسیدن و زمان برداشت محصول پسته متفاوت است. همانطور که در جدول (2-2) مشاهده می شود، میزان انرژی حاصل از 100 گرم مغز پسته 630 کیلو کالری است.

جدول(2-2): مقایسه ارزش غذایی پسته با سایر خشکبار
تخم کدوتخم هندوانهگردوبادامفندقبادام زمینیپستهعناصر غذایی590578694569582573630کالری4.56/12/37/42/566.1آب (گرم)30.33/32156/185/2325.520پروتئین (گرم)477/454/641/545/514453.8چربی (گرم)11.44/95/139/161/6118.815.5مواد قندی (گرم)2.27/22.15/26/53.41.9سلولز (گرم)405083254066140کلسیم (میلیگرم)9.25/82.14/40314آهن (میلیگرم)0.232214/025/000.910.8ویتامینB1 (میلیگرم)0.16162/067/000.210.24ویتامینB2 (میلیگرم)2.925/16/4017.61.5ویتامینP.P یا نیاسین (میلیگرم)0000030200ویتامینA ( واحد بین المللی)2-1-7- ارقام پسته :
مهمترین ارقام پسته در ایران عبارتند از: اکبری، کله قوچی، احمد آقایی، اوحدی، بادامی زرند، ممتاز، خنجری دامغان، شاهپسند، سفید پسته نوق و قزوینی (شکل 2-2). از این ارقام پسته، رقم اکبری یکی از ارقام تــجاری و اقتصادی با ارزش است و رقم اوحدی یکی از گستردهترین ارقام تجاری است. در باغهای استان کرمان ارقام اوحدی، کله قوچی، نوقی، ممتاز، شستی، احمد آقایی، چروک خورده، عامری، بهشت آبادی، امیری، اکبری، عنایتی، واحدی، هراتی و غیره، در دامغان رقمهای دولاب، خنجری، شاهپسند، عباسعلی، خانی، تجاری1 و 2، بقالی، در قزوین رقمهای بقالی، کله قوچی، تجارتی، در اردکان سفید پسته، جواد آقایی، بادامی، سرانگشتی، در یزد سفید پسته، فندقی، بادامی و در استان اصفهان فندقی ریز اصفهانی، فندقی درشت اصفهانی و بادامی اصفهانی شناسایی شده است (ابریشمی،1373 و محمدخانی، 1376 و پناهی و همکاران، 1381).
پسته کله قوچی پسته فندقی پسته اکبری پسته احمد آقایی پسته بادامی شکل(2-2): برخی از ارقام مهم پسته ( اقتباس http://www.nahalpistachio.com)
پسته رقم اکبری (رقم مورد تحقیق) یکی از ارقام تجاری پسته که از نظر اقتصادی دارای بالاترین ارزش می‌باشد. میوه آن بادامی شکل، کشیده و درشت هستند. از خصوصیات این رقم رشد رویشی زیاد آن با برگ‌های متراکم ، سطح وسیع برگ، محصول زیاد، دیرگلی و دیررس بوده که در دهه سوم شهریور ماه قابل برداشت می‌باشد(پناهی و همکاران، 1381).
2-1- 8- فنولوژی درختان پسته :
یکی از انگیزههای بررسی حالات فنولوژی درخت پسته هماهنگی زیستی آفات پسته با مراحل رشدی درخت است. اگرچه پسته سالیان زیادی است که شناخته شده و کشت میشود، ولی اطلاعات کمی درباره مورفولوژی، فیزیولوژی و مراحل مختلف رشد آن بویژه در سطح سلولی و مولکولی وجود دارد
(سمیع و همکاران، 1384).
2-1-8-1- فنولوژی/ گلدهی:
طبق پژوهشهایی که بر روی پسته ماده رقم کرمان و رقم نر پیتر در کالیفرنیا انجام شده است، مشخص گردیده که در هر دو جنس نر و ماده در فروردین و پس از باز شدن گلها، انگیزش گلدهی آغاز و سر آغازههای گل تشکیل میشوند و در هر دو جنس انگیزش پرچمها در اردیبهشت انجام میگیرد. در جنس نر در خرداد تمایزیابی پرچمها انجام شده و سپس در اواخر خرداد تا اوایل تیر این مراحل رشدی متوقف میشود و جوانههای گل نر به حال رکود میروند. از میانه اسفند پس از طی یک دوره طولانی رکود مجدداً تمایزیابی پرچمها ادامه مییابد و برچهها تحلیل رفته و جذب پایه پرچمها میشوند و سپس تمایزیابی پرچمها کامل شده و در فروردین شکوفایی گلهای نر انجام میشود. اما در جنس ماده پس از انگیزش اولیه برچه در خرداد رشد متوقف شده و در مهر ماه مجدداً رشد برچه انجام میگیرد که در آبان با توقف رشد، جوانههای گل ماده به رکود میروند. در اسفند ماه، رشد برچه اولیه از سر گرفته شده و دو برچه ثانویه انگیزش پیدا میکنند اما کوچک باقی میمانند. سپس پرچمها تحلیل رفته و جذب اندام ماده میشوند. بهدنبــال آن تمایزیابی اندام مـاده تکمـیل شـده و در فــروردین شکـوفایی گلهای مـاده انـجام میشود (Hormaza, 1996).
فنولوژی گلدهی پسته رقم اوحدی ایران هم تقریباً مشابه رقم کرمان در کالیفرنیا با اختلاف زمانی گزارش شده است که آغاز تشکیل خوشه گل، در اردیبهشت و پایان آن در خرداد همان سال است. تمایز مادگی در شهریور شروع شده و در مهرماه، مادگی قابل تشخیص است. در زمستان جوانه های گل هیچگونه رشدی نداشته و در اواخر اسفند مریستم گل ماده به سرعت سه برچه را تشکیل داده و آماده شکوفایی میشود. جوانههای گل نر نیز پس از یک ماه دوره رکود طولانی(9 ماه) در اواخر اسفند تمایز خود را به پایان رسانده و آماده شکوفایی میشوند. این اختلاف زمانی میتواند به دلیل ویژگیهای ژنتیکی ارقام و اختلاف شرایط آب و هوایی و عوامل دیگر باشد (جوانشاه و همکاران، 1377).
2-1-8-2-گرده افشانی در پسته :
گرده افشانی فرایندی مهم در چرخه تولیدمثل در گیاه دانه دار است .بطور خلاصه گرده افشانی به انتقال دانه گرده ازپرچم یک گل که عنصر نر گیاه به حساب می آیدبه روی کلاله مادگی همان گل یا گل دیگری از همان گونه گفته می شود.
گرده افشانی بوسیله باد بیشتر در گیاهانی صورت می گیرد که دارای گل های نر وماده هستند واین گل ها روی درختان جداگانه قرار دارند. دوره گرده افشانی موثر بسته به رقم و درجه حرارت متفاوت است. دوره گرده افشانی موثر معمولا کوتاه است.افشاری(1392)
2-1-8-3-جوانه زنی ورشد لوله گرده:
دانه گرده بالغ دارای یک ساختار خشک می باشد.هنگامی که دانه گرده بر روی سطح کلاله قرار می گیردبه علت جذب آب متورم می شود. محتویات دانه گرده شامل فند،اسید های آمینه و آنزیم ها شروع به تراوش از دیواره گرده کرده و در همان لحظه آب و سایر مولکول ها وارد میشوند.دانه گرده معمولا از یکی از روزنه های جوانه زنی یا در محل تماس با سطح کلاله خارج از محل روزنه شروع به جوانه زنی می کند. دانه گرده نه نتها روی کلاله بلکه روی محیط کشت نیز می تواند رشد کند.
این محیط کشت شامل قند ،آگار،عناصر غیرآلی شامل، پتاسیم،کلسیم،منیزیوم و بور است. سایر عوامل مهم PHمحیط ،دما ورطوبت نسبی هستند.بطور کلی بور وکلسیم برای جوانه زنی ورشد لوله گرده اهمیت دارند. افشاری(1392)
2-1-8-4- قوه نامیه و ماندگاری دانه گرده:
دانه گرده در گونه های مختلف نیاز به شرایط متفاوت جهت انبار دارند بهترین دما برای تگهداری دانه گرده دمای 196- درجه سانتیگراد نیتروژن مایع است.در برخی گونه ها مثل گونه اهلی پسته (pistacia vera)دانه گرده می تواند در دمای 15- درجه ساتیگراد همانند نگهداری در ازت مایع ذخیره گردد.دانه گرده بسته به نوع وطول مدت نگهداری می تواند در دماهاو رطوبت های مختلف نگهداری شود.در بشتر گونه هابانگهداری دانه گرده دردمای اتاق قوه نامیه افت شدید می کند. افشاری(1392)

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید